Çinko (Zn sembolü), periyodik tablonun 12. grubunda yer alan, doğal olarak oluşan bir elementtir. Alüminyum, demir ve bakırdan sonra, 40 milyar ABD $'lık bir pazarla dünyada en çok kullanılan dördüncü metaldir ve yer kabuğunda en çok bulunan 24. elementtir. Basitçe ifade etmek gerekirse, “çinko cevheri” olarak doğada bulunur. Avustralya, Asya ve ABD, çinko cevheri açısından zengin bölgelerdir. Çinkonun cevherden çıkarılması için elektrik kullanılması gerekmektedir.

 

Çinkonun Tarihçesi

 

Çinko, eski Romalılar ve Yunanlılar tarafından biliniyordu, ancak 12. yüzyıla kadar üretimi sınırlıydı. Çinko, 18. yüzyıldan beri, Fransa, Belçika, Almanya, Hollanda ve diğer Avrupa ülkelerinde çatı ve cephelerin yanı sıra oluklar ve iniş boruları için bir yapı malzemesi olarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Bugün ana kullanım alanı, çelik için korozyona dayanıklı bir kaplama (sıcak daldırma galvanizleme) olmakla birlikte, diğer uygulamalar arasında piller, yapısal olmayan dökümler ve alaşımlar bulunmaktadır. Son zamanlarda, Birleşmiş Milletler (BM) çinkoyu "Hayat kurtaran bir ürün" olarak tanımlamıştır. Bir inşaat malzemesi olarak çokça kullanılan çinko, kolayca geri dönüştürülebilme ve fiziksel özelliğini zor şartlarda koruyabilme gibi özelliklere sahiptir. Çinko, çatı kaplaması olarak doğru işçilikle kotarıldığında 100 yılı aşkın bir süredir dayanmaktadır.

 

İnşaat Uygulamaları için Çinko

 

İnşaat uygulamaları için kullanılan çinko genellikle % 99.9 + saflıkta ve levha formundadır, ancak çok küçük konsantrasyonlarda titanyum ve bakır içerebilmektedir. Tipik olarak 0,7 mm sac kalınlıklarında bulunmaktadır. İki ana uygulama yöntemi, roll-cap (geleneksel yöntem) ve dik kenettir.

 

Çinko Uygulama Yöntemleri: Roll-Cap 

 

Roll-Cap yöntemi, kıta Avrupası’nda yetenekli ustalar tarafından kullanılan geleneksel bir sistemdir. Bu yöntem, karmaşık araçlar veya prosedürler gerektirmez. Çatı, eğimli kenarlara sahip trapez biçimli ahşap çıtalarla uzunlamasına bölmelere (eğime paralel) bölünmüştür. Çinko levha (Örneğin 400-500 mm genişliğinde), her iki tarafa sığacak şekilde kesilir, ahşap çıtalara bitişik dikmeler gizli klipslerle yerine sabitlendikten sonra, çinko kapak parçaları, dikmeleri kapatmak ve hava geçirmez bir yüzey oluşturmak için çıtaların üzerine yerleştirilir.

 

Çinko Uygulama Yöntemleri: Standing Seam (Dik Kenet Yöntemi)

 

Standing Seam sisteminde mekanik bir kenar dikiş makinesi kullanıldığın düşünebilirsiniz. Her iki tarafta yaklaşık 50 mm'lik çinko levhalar çatı eğimine paralel olarak yerleştirilir (böylece yağmur/su çatıdan aşağıya inebilir). Çatı güvertesine tutturulan klipsler, dikmelerin etrafına katlanır. Kenarları ve klipsleri birbirine katlayarak ve gizli, su geçirmez bir bağlantı oluşturacak şekilde, bir şerit oluşturmak için iki bitişik dikme boyunca “şerit dikme makinesi” çalıştırılır. Dik kenet yöntemi, rulo kapağa kıyasla daha modern, daha çağdaş bir görünüm sağlar ve tipik olarak 3°-90° çatı eğimlerinde kullanılabilir.

 

Çinko Çatı Kaplamasında Soğuk ve Sıcak Çatı Uygulamaları

 

Soğuk ve sıcak çatı arasında temelde işlev ve konstrüksiyonun oluşturduğu farklar vardır; dolayısıyla karşılaştırma bu iki yönden yapılmalıdır. Geleneksel soğuk çatıda taşıyıcı döşeme (tavan) ile çatı örtüsü arasında bir hava yastığı vardır. Sıcak çatıda (düz çatı) böyle bir hava yastığı yoktur. Geleneksel olarak, özellikle Fransa, Belçika ve Almanya'da, çinko levha, yalıtımın tavan seviyesinin hemen üzerinde olduğu ve bu nedenle tavanın 'soğuk' olduğu (genellikle havalandırma ile birlikte) soğuk bir çatıya uygulanmaktadır. Bu yöntem, çinko çatı kaplamasının 100 yıldan fazla bir hizmet ömrü sağlama amacıyla alt tarafında yeterli havalandırmanın sağlanması şeklinde gerçekleştirilir. Modern inşaat sektörü, yalıtımın tipik olarak çatının içinde veya üstünde olduğu, bazen de yetersiz havalandırılmış bir çatı alanına sahip olunduğu durumlarda "sıcak" çatı yapılarını tercih etme eğilimindedir. Çinko, sürekli bir alt tabaka (örneğin, havalandırma boşlukları olmayan 18 mm'lik kontrplak levhalar) üzerine döşeneceği zaman, çağdaş uygulama tipik olarak, çinkonun alt tarafında nemin yoğunlaşmasını önlemek için sürekli, kendinden sızdırmaz bir buhar bariyeri ve havalandırma membranı kurar. Çinko çatı kaplaması sürecinde, yalıtımlı metal yüzlü paneller, sert yalıtım ve gözenekli cam köpüğü gibi alt tabakalar da kullanılabilir. Çinko çatı havalandırmaları, finialler, oluklar ve iniş boruları gibi aksesuarlar normalde çinko çatılarla birlikte kullanılır. Genellikle elmas şeklindeki çinko karolar, cephe kaplamalarında da kullanılabilir. 

 

Çinko ve Diğer Metal Çatı Sistemlerinin Avantajları

 

Ayakta sapasağlam duran çinko çatı sistemi, evinizi rüzgar, yağmur, dolu ve diğer hava olaylarına karşı koruyucu, hava koşullarına dayanıklı bir kalkandır adeta. Çinko çatı sisteminin eviniz ve iş yeriniz için pek çok faydası bulunmaktadır. Toplam kalite üzerinde yarattığı değere bakılacak olursa, çinko çatı sistemleri; sürdürülebilirlik, kolay bakım ve dayanıklılık bağlamında pek çok avantaj sağlamaktadır. Dik Kenetli Çinko Çatı Sistemi, piyasadaki en sürdürülebilir çatı kaplama seçeneklerinden biridir. Dik Kenetli Çinko Çatı Sistemi gibi metal çatı sistemleri, ayrıca asfalt kiremitlerden veya diğer çatı türlerinden daha fazla enerji tasarrufludur. Güneşin ısısını evinizden uzakta yansıtarak yazın evinizi daha serin tutarlar. Öte yandan asfalt çatılar, yıl boyunca ısıyı emerek kışın evinizi yalıtır. Metal çatıların bakımı geleneksel asfalt çatılara göre çok daha kolaydır. Çatı paneli tasarımı, geleneksel çatılara göre daha az kir ve enkaz toplar. Metal çatılar, üstün koruma yetenekleri ve dayanıklılıkları ile bilinir. Asfalt kiremit çatının maksimum 20 yıllık süresine kıyasla, değiştirilmeleri gerekene kadar 100 yıla kadar dayanabilirler. Ayrıca geleneksel çatı türlerine göre daha fazla rüzgar ve darbeye dayanıklılık sunar. Metal çatınıza bir ağaç dalı düşse bile, çatlaklar veya delikler gibi ciddi hasara neden olma olasılığı düşüktür. 

 

Çinko Elementine Farklı Bir Bakış

 

İnsanlar, hayvanlar ve bitki yaşamının işlev görmesi için çinkoya ihtiyacı vardır. Sağlıklı büyüme ve beyin gelişimi için önemlidir ve bağışıklık sistemini güçlendirir; bu nedenle yaşam için hayati önem taşır. Toksik olmama eğiliminde olduğu için çinko, vitamin formunda alınabilir. Ayrıca gübrelere eklenir ve mahsul veriminin ve beslenme kalitesinin artmasına yardımcı olabilir.